η Χαλκίδα σας στέλνει καρτ-ποστάλ

Ο Αλέκος Αίσωπος πέρασε από όλη την ιεραρχία ενός εμπορικού καταστήματος, από το πακετάρισμα μέχρι τη διεύθυνση. Στα 12 του κρατούσε το ταμείο στον πάγκο, ενώ στα 17 ήταν αυτός που έκλεινε τους πάγκους στα διάφορα παζάρια. Σπούδασε στην Ανωτάτη Εμπορική και στη Νομική και παρά τα δύο πτυχία ομολογεί ότι «το μεγαλύτερο Πανεπιστήμιο είναι αυτό του δρόμου». Υπήρξε μέλος πολλών σωματείων, ανθρωπιστικού ως επί το πλείστον χαρακτήρα γιατί πιστεύει ότι «κάθε πολίτης οφείλει να κάνει τη θητεία του». Νιώθοντας το χρέος απέναντι στο κοινωνικό σύνολο, διετέλεσε επίτιμος πρόεδρος του Επιμελητηρίου, του Εμπορικού Συλλόγου και του Ερυθρού Σταυρού προσπαθώντας πάντα να «υπηρετήσει τη καρέκλα και όχι να τη χρησιμοποιήσει». Σήμερα διαθέτει μία τεράστια συλλογή φωτογραφιών και καρτ – ποστάλ με θέμα την Εύβοια και διατηρεί με αυτό το τρόπο λαογραφικά και ιστορικά κομμάτια του τόπου που ζει και αγαπάει.

Πώς ξεκίνησε όλη αυτή συλλογή;

Ξεκίνησα πολύ μικρός. Έχοντας το μικρόβιο του συλλέκτη ξεκίνησα να μαζεύω γραμματόσημα από τα 1948 και στη συνέχεια με συγκίνησαν οι καρτ – ποστάλ.

Το ενδιαφέρον ήταν από την αρχή ιστορικό;

Φυσικά. Είμαι γέννημα – θρέμμα της Χαλκίδας και θεωρώ απόλυτα φυσιολογικό να με ενδιαφέρει η ιστορία αυτής της πόλης. Και ενώ τη παλαιότερη ιστορία τη μελετούν και την επεξεργάζονται ιστορικοί και αρχαιολόγοι, τη νεότερη ιστορία δε την κοιτάζει κανένας. Έτσι άρχισα να μαζεύω τα ιστορικά αυτά τεκμήρια με απώτερο σκοπό να τα προσφέρω για μελέτη σε οποιονδήποτε το θέλει.

Ποιά περίοδος της συλλογής σας πιστεύετε ότι έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον;

Πιστεύω ότι η σημαντικότερη περίοδος είναι από το 1890 έως και το 1920 – 25. Είναι τα παλαιότερα κομμάτια της συλλογής μου και δείχνουν τη Χαλκίδα πριν ακόμα τη Μικρασιατική καταστροφή, τη Χαλκίδα των 6000 κατοίκων. Αυτή η Χαλκίδα διατηρήθηκε και μέχρι το 1930 με μία αξιοπρεπή ανάπτυξη, με σπίτια χαμηλά όπου όλοι γνωρίζονταν. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Χαλκίδα κατακλύστηκε, τόσο στο εσωτερικό της όσο και περιφερειακά, από χιλιάδες πρόσφυγες. Οι συνθήκες γρήγορα άλλαξαν.

Θα θέλατε η συλλογή σας να εκτεθεί κάπου μόνιμα;

Ναι, και πιστεύω ότι θα είχε ενδιαφέρον. Η συλλογή μου έχει εκτεθεί και στην Αθήνα αλλά και στη Χαλκίδα και βλέπω ότι πάντα υπάρχει ενδιαφέρον και περισσότερο από νέους που θέλουν να δουν πως ήταν η πόλη τους παλιά. Είχαν έρθει και με είχανε βρει κάποιοι κύριοι από το Σύλλογο Φίλων Παλαιών Λεωφορείων και με παρακάλεσαν να μελετήσουν τη συλλογή μου για στοιχεία που θα τους ενδιέφεραν. Βρήκαμε μεταξύ άλλων και μια φωτογραφία (την οποία είχαν και τη καλοσύνη και μου την έστειλαν μεγενθυμένη), ένα πολύ παλιό λεωφορείο, από εκείνα χωρίς τζάμια και με συμπαγή λάστιχα. Θα έπρεπε να γίνει και στη Χαλκίδα αυτό που συμβαίνει στο Ναύπλιο. Εκεί με πρωτοβουλία του Δήμου, μαζεύουν ο,τιδήποτε σχετικό ιστορικά με τη πόλη του Ναυπλίου. Έτσι κι εμείς σα Δήμος θα έπρεπε να μαζεύουμε ό,τι έχει σχέση με την ιστορία της Χαλκίδας: επιστολές του Κριεζώτη, του Μαυροκορδάτου, φωτογραφίες από τα τείχη της, χαρακτικά και κείμενα που την αφορούν. Ιδιαίτερα η συλλογή παλιών φωτογραφιών και καρτ – ποστάλ, τεκμηριώνει με τρόπο μοναδικό την αλήθεια σε θέματα ιστορικά αλλά και λαογραφικά. Σε φωτογραφία από γλέντι στον Οξύλιθο του 1902, βλέπουμε κάποιους με φράγκικο – δυτικοευρωπαϊκό ντύσιμο, ενώ κάποιοι άλλοι φοράνε τη παραδοσιακή κουμιώτικη στολή. Θα έπρεπε να συγκεντρωθούν όλα αυτά σε ένα Ιστορικό Μουσείο.

Τι θα δείχνατε σε κάποιον προκειμένου να το ταξιδέψετε μέσα από τη συλλογή σας;

Την ιστορική πλατεία να αλλάζει ονόματα, από Βενιζέλου σε Ομονοίας και τόσα ακόμα. Τη «βόλτα» στην παραλία στρωμένη καλντερίμι, πριν ακόμα διαμαρτυρηθούν οι κυρίες με τα τακούνια και την πισσάρουν. Εικόνες από τα εγκαίνια του σιδηροδρομικού σταθμού που έφερε την Αθήνα τόσο κοντά για την εποχή εκείνη, μόλις 4 ώρες. Τον Καράμπαμπα, δίχως ένα σπίτι, με μοναδικό κτίριο πίσω από το σταθμό ένα χάνι. Το παλιό «Παλίρροια» αλλά και το μικρό «Άμπωτις» με τα 5 δωμάτια πάνω από το καφενείο, ακριβώς απέναντι από το «Παλίρροια». Την «Αρέθουσα» εν λειτουργία με το δρόμο στρωμένο χώμα και πρόβατα να βόσκουν παραδίπλα.

Η Αρέθουσα θα ήταν κατάλληλη για ένα τέτοιο μουσείο;

Η υπόθεση της Αρέθουσας έχει εγκαταλειφθεί. Την έταξε ο Σαμαράς και στη συνέχεια το πήρε πίσω. Πρόσφατα το ξανα-υποσχέθηκαν. Μου θυμίζει την ιστορία του νέου νοσοκομείου το οποίο χτίζεται από το 1996. Καλό θα ήταν και το Κόκκινο Σπίτι. Θεωρώ εξαιρετική σα κίνηση τη μόνιμη φιλοξενία και έκθεση, των χαρακτικών του Γιάννη Καράκωστα, στο ανακαινισμένο Τζαμί. Ο Γιάννης Καράκωστας έχει μία αξιολογότατη συλλογή με χαρακτικά για την οποία έχει εκδοθεί και βιβλίο από την Εταιρία Ευβοϊκών Σπουδών.

Είναι τα παλαιότερα κομμάτια της συλλογής μου και δείχνουν τη Χαλκίδα που υπήρχε πριν ακόμα τη Μικρασιατική, τη Χαλκίδα των 6000 κατοίκων.

Έχετε γράψει κι εσείς ένα βιβλίο μέσα από το οποίο περιγράφονται σημαντικά στοιχεία της κοινωνίας του περασμένου αιώνα και αυτό μέσα από τη διαφήμιση.

Το βιβλίο αυτό είναι μια ειδική περίπτωση. Εκδόθηκε βιαστικά και είναι ημιτελές. Ήταν μία περίοδο που είχα μια περιπέτεια με την υγεία μου και παρακάλεσα τον κύριο Δεμερτζή να το εκδόσει κάπως βιαστικά.

Ωστόσο τα στοιχεία που αναφέρονται στις σελίδες του παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και μάλιστα σχετικά με την δραστηριότητα διαφόρων επαγγελματιών, τα ονόματα των οποίων ακούγονται και στις μέρες μας.

Ενδεικτικά σας λέω ότι η εταιρία «Βαμβακούλας – Αίσωπος» είναι αρχαιότερη εμπορική εταιρία της Ελλάδας που είναι σε λειτουργία. Χρονολογείται από το 1884. Τη χρονολογία μου την έλεγε ο θείος μου, ο Γιάννης Αίσωπος και ήταν και τυπωμένη στα χαρτιά περιτυλίγματος που χρησιμοποιούσαμε τότε για το πακετάρισμα των προϊόντων. Δεν υπήρχαν σακούλες τότε, βλέπετε. «Οίκος ιδρυθείς το 1884». Έχω γραπτά στοιχεία από το 1911. Είναι μία επιστολή από μία εταιρία εισαγωγών η οποία αναφέρει ότι «ήρθε εξ’υμών ο έτερος κύριος Ιωάννης Αίσωπος και ηγόρασε εμπορεύματα της αρεσκείας του». «Παρακαλούμε για τη πληρωμή μέσω Εμπορικής Τραπέζης». Έχω άλλη μία επιστολή από το Μάντσεστερ, του 1927, ένα κιτάπι του 1924 όπου τα βερεσέδια αναφέρονται σε χρυσές λίρες, ένα φάκελο από έναν έμπορο στη Λίμνη με τη σφραγίδα «ελογοκρίθη» του 1941.

Μετά από τόσα χρόνια στο εμπόριο, πιστεύετε ότι η τρέχουσα διεθνής οικονομική κρίση θα μας επηρεάσει κι άλλο;

Εμείς τη κρίση τη περνάμε «ξέσκουρα». Οι ελληνικές τράπεζες δεν είχαν επενδύσει σε «τοξικά» ομόλογα. Υπήρξε ένας απόηχος από τις θυγατρικές της Βαλκανικής οι οποίες «παίζανε» και σε αυτά τα ομόλογα. Εκεί υπήρξαν περιορισμένες ζημιές. Κατά τ’ άλλα την Ελλάδα δεν την ακούμπησε. Είμαστε μια χώρα που ζει από το τουριστικό και από το ναυτιλιακό συνάλλαγμα. Το μεν τουριστικό δεν άλλαξε ιδιαίτερα διότι ακούω ότι κάποιες περιοχές δουλέψανε καλύτερα κι από πέρυσι, το δε ναυτιλιακό μειώθηκε λόγω περιορισμού των εμπορικών ναυλώσεων. Τώρα θα μου πείτε πώς γίνετε και «σκάνε» οι επιταγές έτσι…

Σ’αυτό μπορεί να φταίει και η αδικαιολόγητη καθυστέρηση των επιδοτήσεων οι οποίες εγκρίνονται και τα χρήματα φτάνουν στους δικαιούχους μετά από πολλούς μήνες.

Αυτή ακριβώς είναι η απάντηση. Κόβουμε μία επιταγή και περιμένουμε ότι θα έρθει η επιδότηση να τη καλύψει αλλά θέλει και αυτή απ’ ό,τι φαίνεται γρηγορόσημο. Γενικά πάντως, η κρίση σε αυτή την έκταση είναι δημιούργημα των ΜΜΕ.

Τη «βόλτα» στην παραλία στρωμένη καλντερίμι, πριν ακόμα διαμαρτυρηθούν οι κυρίες με τα τακούνια και την πισσάρουν. Εικόνες από τα εγκαίνια του σιδηροδρομικού σταθμού που έφερε την Αθήνα τόσο κοντά για την εποχή εκείνη, μόλις 4 ώρες

Υπάρχει και μία γενικότερη κρίση στις σχέσεις μας;

Σήμερα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο αποξένωσης. Ο Έλληνας ανακάλυψε ότι το τσιμέντο είναι πιο ακριβό από το πράσινο και προσπαθεί να μετατρέψει όλο το πράσινο σε τσιμέντο. Το τσιμέντο έχει όμως σαν παρενέργεια το ότι απομονώνει τους ανθρώπους. Δε γνωρίζουμε πλέον ποιος μένει απέναντι. Όταν ήμουν παιδί γνωρίζαμε όλη τη γειτονιά και φυσικά όλοι μας ξέρανε. Η μακαρίτισσα η μάνα μου δεν κλείδωνε ποτέ. Τώρα ταμπουρωνόμαστε.

Αν έπρεπε να φωτογραφήσετε κάποια σημεία της Χαλκίδας σήμερα για να γίνουν καρτ – ποστάλ, ποιά θα ήταν αυτά;

Δύσκολο ερώτημα. Όταν βλέπεις αυτές τις εικόνες, υποσυνείδητα γίνετε η σύγκριση με το σήμερα. Εμένα με πιάνει μία ελαφρά λύπη. Ήταν μια πόλη με ανθρώπινες διαστάσεις, σήμερα έχει μπει ανάμεσά μας το μπετό. Εντούτοις πιστεύω ότι οποιαδήποτε εικόνα έχει θάλασσα μπορεί να γίνει και καρτ – ποστάλ. Η υψηλή γέφυρα για παράδειγμα. Δεν είναι μόνο ένα σύγχρονο κομμάτι του αυτοκινητόδρομου, είναι και ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό δημιούργημα.

Πεζοδρομώντας μια πόλη την κάνεις φιλικότερη προς τους πολίτες της.

Τι θα αποφεύγατε να δείξετε;

Αυτό που σίγουρα δε θα τολμούσα είναι να δείξω το εσωτερικό της πόλης. Το βλέπω σε κάποιες νεότερες φωτογραφίες και με πιάνει απογοήτευση. Στο δρόμο που είναι το σπίτι μου κάποτε το ψηλότερο σπίτι ήταν διόροφο. Σήμερα για να δεις ουρανό πρέπει να κατέβεις στη παραλία.

Τι μας οδήγησε σε αυτή την απάνθρωπη πόλη;

Η Δημοτική Αρχή δεν αγάπησε όσο έπρεπε αυτή την πόλη. Τη χρησιμοποίησε πολύ αλλά την αγάπησε λίγο. Εκείνος που σε αγαπάει σε κάνει μερικές φορές και στεναχωριέσαι. Στην πολιτική όλα μεταφράζονται σε πολιτικό κόστος. Έτσι γίνονται πανηγυράκια εύκολου εντυπωσιασμού και μετατοπίζονται απ’ αόριστον τα έργα υποδομής. Χρειαζόμαστε ένα δήμαρχο που να μη θέλει να βγει δεύτερη τετραετία. Να θίξει πολλά από τα κακώς κείμενα χωρίς να λογαριάσει το πολιτικό κόστος. Επιτρέπεται μια πόλη σαν τη Χαλκίδα, με πολιτισμό χιλιάδων χρόνων, να μην έχει ένα αξιόλογο Πολιτιστικό Κέντρο; Ο μακαρίτης και φίλος μου ο Παπαδημητρίου έκανε μια γενναιόδωρη πράξη, πούλησε τη περιουσία του στην Αθήνα και έφτιαξε το θέατρο το οποίο στη συνέχεια παραχώρησε στο Δήμο. Πλέον δεν επαρκεί για να καλύψει ούτε τις ανάγκες, ούτε τη φιλοδοξία που θα έπρεπε να έχει αυτή η πόλη. Σε άλλες περιπτώσεις καταστρέφονται έργα υποδομής για ψηφοθηρικούς σκοπούς. Παράδειγμα ο δρόμος Χαλκίδα – Αρτάκη που σταδιακά στένεψε παραχωρώντας οικόπεδα σε ψηφοφόρους. Αποτέλεσμα το γνωστό μποτιλιάρισμα που μας ταλαιπωρεί ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα. Εμείς δημιουργήσαμε αυτές τις συνθήκες. Ο πολιτισμός ο δικός μας τις δημιούργησε. Και φυσικά και οι Αρχές που δεν ανταποκρίθηκαν. Σε πολιτισμένα κράτη θεωρείται έργο το άνοιγμα ενός δρόμου, όχι το στένεμα.

Τι προτείνετε;

Πιστεύω ότι όπως σε όλα τα ιστορικά κέντρα, έτσι και στο κέντρο της Χαλκίδας θα έπρεπε να απαγορευτεί ή να περιοριστεί η είσοδος των αυτοκινήτων. Εγώ είμαι έμπορας και πιθανότατα αυτό που προτείνω να μη με συμφέρει αλλά δε με ενδιαφέρει το προσωπικό μου όφελος σε αυτή τη περίπτωση.

Αυτό που σίγουρα δε θα τολμούσα είναι να δείξω το εσωτερικό της πόλης. Το βλέπω σε κάποιες νεότερες φωτογραφίες και με πιάνει απογοήτευση. Στο δρόμο που είναι το σπίτι μου κάποτε το ψηλότερο σπίτι ήταν διόροφο. Σήμερα για να δεις ουρανό πρέπει να κατέβεις στη παραλία.

Η πεζοδρόμηση που έγινε στην Ερμού, στο κέντρο της Αθήνας εκτόξευσε την αξία των εκεί ακινήτων και αναβάθμισε την όλη περιοχή.

Εκεί είναι το θέμα. Πεζοδρομώντας μια πόλη την κάνεις φιλικότερη προς τους πολίτες της.

Πρόσφατα άκουσα από χείλη Δημοτικού συμβούλου ότι η μερική πεζοδρόμηση είναι θέμα χρόνου.

Να το δω και να μη το πιστέψω. Μακάρι!

Ξέρατε ότι:

• Έχει στη συλλογή του πάνω από 500 κάρτες και φωτογραφίες και η πιο παλιά είναι του 1896 από τα εγκαίνια της ιταλικής γέφυρας
• Στη συλλογή υπάρχει τρισδιάστατη (με ειδικά γυαλιά) καρτ – ποστάλ του 1930!
• Ο εμπορικός και βιομηχανικός σύλλογος της Χαλκίδας είναι το αρχαιότερο επαγγελματικό σωματείο της Εύβοιας.
• Οι φωτογραφίες ήταν πάντα ασπρόμαυρες. Στη συνέχεια τις στέλνανε στο εξωτερικό και συχνότερα στην Ιταλία όπου τις επιχρωματίζανε. Ο καλλιτέχνης που αναλάμβανε να δώσει χρώμα στην εικόνα αυτοσχεδίαζε, αφού δεν είχε δει ποτέ τα τοπία και τα κτίρια στα οποία χρωμάτιζε.
• Ένας κουρέας, ο Σαμαράς, το κουρείο του οποίου ήταν δίπλα στο «Παλίρροια», είχε τυπώσει διαφημιστικές καρτ – ποστάλ.
• Το 1902 έγινε στη Χαλκίδα (στο χώρο που είναι τώρα η αγορά) πανελλήνια έκθεση γυναικείας βιοτεχνίας με βιοτεχνίες και 20 περίπου βιομηχανίες από όλη την Ελλάδα και τις παροικίες του εξωτερικού, στα εγκαίνια της οποίας παρευρεθεί όλη η βασιλική οικογένεια.