Tattoo: Ζωντανοί καμβάδες

Τα τατουάζ είναι μια μορφή τέχνης, εφήμερη όσο και η ανθρώπινη ζωή. Λένε μια ιστορία γι’ αυτόν που τα φέρει αλλά και για την τέχνη γενικότερα. Ξυπνούν το θαυμασμό ή την επιθυμία, το φόβο ή την αποδοκιμασία, σίγουρα όμως κι ένα ερώτημα- συνειδητό ή ασυνείδητο- για το σκοπό και τη σημασία τους.

Tattoo: Ζωντανοί καμβάδεςΣτην αρχαία ελληνική γλώσσα το τατουάζ ονομαζόταν στίξη και κατάστιξη- οι παλαιότερες μαρτυρίες που έχουμε είναι από τον Ηρόδοτο- και το χρησιμοποιούσαν οι κατάσκοποι για να επικοινωνούν μεταξύ τους και να αποδεικνύουν με αυτόν τον τρόπο τη θέση που κατείχαν στην ιεραρχία. Όμως η λέξη στιγματισμός, με την πάροδο του χρόνου, απόκτησε αρνητική σημασία γιατί πολύ συχνά γινόταν σε δούλους, αιχμαλώτους ή εγκληματίες.

Ο Δαρβίνος έγραφε ότι «δεν υπάρχει έθνος πάνω στη γη που να μη γνωρίζει αυτό το φαινόμενο». Γενικότερα το τατουάζ έχει χρησιμοποιηθεί από τους περισσότερους λαούς κυρίως ως αναφορά στην παράδοση και σε τοπικές τελετουργίες. Για παράδειγμα, στο Βόρνεο, οι γυναίκες χτυπούσαν τατουάζ στα μπράτσα τους που φανέρωναν τις ικανότητές τους στην υφαντική κι έτσι αύξαναν τις πιθανότητες για έναν καλό γάμο. Αλλού λειτουργούσαν σαν ένα είδος εισιτήριο για τον άλλο κόσμο, αναδείκνυαν τις κυνηγετικές επιτυχίες των ανδρών, γίνονταν σε τελετές μύησης ή μετάβασης από μια περίοδο της ζωής σε μια άλλη και αποδείκνυαν την αντοχή στον πόνο και το σεβασμό στους προγόνους ή στα πνεύματα. Αποτελούσαν έναν μη λεκτικό τρόπο ανάδειξης ηρωικών πράξεων, επιτυχημένων αποστολών, μετανάστευσης, επινοητικότητας και κοινωνικής ανόδου.

Στο δυτικό κόσμο, συναντάμε τατουάζ σε ανάμνηση αγαπημένων νεκρών, για προστασία από ατυχήματα ή διάφορες μορφές βασκανίας και για ιατρικούς λόγους. (Για παράδειγμα, ένα πορτραίτο του Χριστού στην πλάτη προστάτευε το δούλο από πιθανό μαστίγωμα του κυρίου του). Το 1991, ένα ζευγάρι τουριστών που ανέβαιναν στις Άλπεις βρήκαν τον Oetzi, έτσι τον ονόμασαν χαϊδευτικά οι επιστήμονες, έναν ορεσίβιο τύπο που είχε διατηρηθεί μια χαρά μέσα στον πάγο, με τα ρούχα του και τον εξοπλισμό του για 5.000 χρόνια. Σε διάφορα σημεία του σώματός του είχε σημάδια τατουάζ χωρισμένα σε 15 ομάδες. Ο κύριος αυτός λοιπόν, που περιπλανιόταν με το χάλκινο τσεκούρι του στα βουνά, υπέφερε από αρθρίτιδα και μάλλον κάποιος θεραπευτής είχε σημαδέψει μόνιμα επάνω στο σώμα του τα σημεία που έπρεπε να μπήγει τις βελόνες.

Ένας πιο απλός λόγος για δερματόστιξη είναι ο εκφοβισμός του εχθρού. Στην Ιαπωνία, που διαθέτει μεγάλη και πολύ ενδιαφέρουσα παράδοση, οι γκάνγκστερ, οι αποκαλούμενοι yakuzas, κατά τη διάρκεια ενός παράνομου, ιδιαίτερα κακόφημου παιχνιδιού με χαρτιά, βγάζουν τα κιμονό τους για να εντυπωσιάσουν τους αντιπάλους τους. Αλλά και στη δύση βλέπουμε συχνά χτυπημένα μπράτσα με απειλητικές φράσεις του τύπου “Born to fight” και τρομακτικά σύμβολα, όπως νεκροκεφαλές και μαχαίρια.

Στη γλώσσα της Πολυνησίας «Ατουάζ» σημαίνει εκείνος που εμφυσά πνοή σε όλα τα πλάσματα της γης

Οι φυλακισμένοι το συνηθίζουν γιατί γι’ αυτούς αντιπροσωπεύει έναν τρόπο διαμαρτυρίας, μια ένδειξη ανυπακοής και εξέγερσης. Συχνά το μετάνιωναν όταν έβγαιναν και προσπαθούσαν να τα βγάλουν ακόμη και με aqua forte. Εξού και οι χαρακτηριστικοί στίχοι του Ν. Καββαδία: «Κούλικο στο στήθος σου τατού, που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει». Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Σιβηρίας, τα γκουλάγκ, τα τατουάζ ήταν συνηθισμένη πρακτική ως έσχατη πράξη αντίστασης. Έγραφαν φράσεις ολόκληρες από τον ένα ώμο μέχρι τον άλλο, όπως «Ευχαριστώ τους κομουνιστές ηγέτες για τα ευτυχισμένα παιδικά μου χρόνια» και δίπλα την εικόνα ενός παιδιού με ανέκφραστο πρόσωπο, πίσω από συρματοπλέγματα. Τατουάζ χτυπούσαν σε όλο τους το σώμα και οι άνθρωποι του τσίρκου και αργότερα, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου πολέμου, οι στρατιώτες και οι ναυτικοί που σχεδίαζαν τα διακριτικά της χώρας, του πλοίου τους ή το όνομα της αγαπημένης τους. Οι γερμανοί στρατιώτες των SS έγραφαν στα μπράτσα τους την ομάδα αίματός τους, το ίδιο και οι άγγλοι και οι αμερικανοί. Κάτι φοβερό που διάβασα είναι μια πρόταση νεοφασιστών να μαρκάρονται υποχρεωτικά οι φορείς του HIV για να μπορεί κανείς να τους αναγνωρίζει. Αυτή η πρόταση θυμίζει τις φρικαλεότητες των Γερμανών στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης των Εβραίων και άλλων μειονοτήτων: Χτυπούσαν τατουάζ, ακόμη και σε παιδιά, με τον αριθμό καταγραφής τους, το άστρο του Δαυίδ, το ροζ αστέρι στους ομοφυλόφιλους και άλλα διακριτικά στους Τσιγγάνους και τους κομμουνιστές για να διευκολύνονται στην κατάταξη και την αναγνώρισή τους. Το πιο φοβερό όμως ενθύμιο της θηριωδίας των ναζί είναι τα αποξηραμένα και επεξεργασμένα δέρματα θανατωθέντων καταδίκων, διακοσμημένα από παλιά με τατουάζ που τα έφτιαχναν πορτοφόλια και ντοσιέ, πολύτιμα δώρα για τους ναζιστές αξιωματούχους.

Στην Κεντρική και Νότια Αμερική, στην Κίνα και στην Ιαπωνία, στους Εσκιμώους, στους Ινδιάνους, στα νησιά του Βόρνεο και στη Ν. Ζηλανδία, στην αρχαία Αίγυπτο και στη Μογγολία, στους Σκύθες, στους Κέλτες αλλά και στους Βλάχους και στους Καρακατσάνους παρατηρούμε διάφορες τεχνικές και θεματολογίες. Τα βρίσκουμε στην αριστοκρατία, σε βασιλιάδες, πολιτικούς, μποέμ και αργότερα στη μουσική και καλλιτεχνική σκηνή. Ιδιαίτερα οι τελευταίοι διαμόρφωσαν τη σημερινή μόδα από τη δεκαετία του ’60 και μετά, μαζί με τους χίπις που τα χρησιμοποίησαν για να εκφράσουν την αντίθεσή τους στον πόλεμο του Βιετνάμ και στο κοινωνικό κατεστημένο.

Σήμερα, άνθρωποι απ’ όλες τις ηλικίες και όλες τις κοινωνικές τάξεις δηλώνουν με τα τατού κάτι από τον εαυτό τους.- Και για τους πιο άτολμους υπάρχουν κι αυτά που διαρκούν ένα σαββατοκύριακο ή δύο με τρία χρόνια. – Στη γλώσσα της Πολυνησίας «Ατουάζ» σημαίνει εκείνος που εμφυσά πνοή σε όλα τα πλάσματα της γης. Τώρα πια αποτελούν κυρίως έσχατο αξεσουάρ ναρκισσισμού και σεξουαλικότητας και λίγοι γνωρίζουν την ιστορία της σημειολογίας τους. Όμως ασυνείδητα, όλοι αυτοί οι νέοι που συνωστίζονται στα tattoo parlours των πόλεων ξέρουν ότι το τατουάζ είναι μια πράξη μύησης και πνευματικής απόσχισης από το κατεστημένο, μια πράξη που ερωτικοποιεί το σώμα, το κάνει ξεχωριστό, του δίνει μνήμη και πόνο, άρα πάθος.

Για κάποιους τα τατουάζ είναι σαν τον καμβά του ζωγράφου, πράξη καλλιτεχνική, και για άλλους ένα καπρίτσιο της μόδας, μια ναρκισσιστική σκηνοθεσία. Ο ρόκερ Χένρυ Ρόλλινς δήλωνε το 1993: «Το τατουάζ είναι ένας χάρτης στο κορμί μου. Προορισμός άγνωστος»

Tattoo artists

Σταύρος Κεχρής: «Βρισκόμαστε στην Ελλάδα… Οπότε τα γνωστά… Λίγοι ξέρουν γιατί κάνουν tattoo, την ιστορία του, αν σημαίνει κάτι, τους κίνδυνους και τους κανόνες υγιεινής και πως πρέπει να είναι ένα σωστό tattoo. Αυτά σίγουρα συμβαίνουν και στις πλέον εξελιγμένες χώρες, απλά στην Ελλάδα έχουμε την τάση να ενθουσιαζόμαστε υπερβολικά και να μην αισθανόμαστε την ανάγκη να γνωρίσουμε κάτι πριν έρθουμε σε επαφή μαζί του.
Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει κάπως ο τρόπος που η κοινωνία αντιμετωπίζει όσους κάνουν και όσους δεν έχουν tattoo. Παραμένει όμως η προκατάληψη από κάποιους.
Όταν όμως έρχεσαι σε επαφή με την αντίστοιχη «σκηνή» του εξωτερικού, καταλαβαίνεις ότι οι αρκετοί απ’ αυτούς που ασχολούνται με το tattoo εδώ, δεν έχουν «συλλάβει» το νόημα. Αρκετοί είναι δύσκολο να αγγίξουν καν τη νοοτροπία, ενώ πολλές φορές πλησιάζουν κάποιοι που δεν «τους το έχεις». Υστερούμε δηλαδή, όπως στη μουσική, τα εικαστικά, γενικά τα καλλιτεχνικά και υπάρχει πολλή υποκρισία, όχι συναίσθηση. Στο εξωτερικό έχουν συνειδητοποιήσει ότι το αποτέλεσμα είναι και πρέπει να είναι καλλιτεχνικό, όχι tattoo να είναι και ό,τι να ’ναι. Έτσι δεν είναι απωθητικό.
Τέλος, οι αυτό-χρισμένοι «διαχειριστές» της τέχνης στην Ελλάδα, δεν θεωρούν το tattoo καλλιτεχνική δραστηριότητα (λες και αυτοί θα μπορούσαν να το κάνουν), όπως και τη φωτογραφία άλλωστε. Για φαντάσου όμως, οι νεκρές αγελάδες κρεμασμένες στο ταβάνι θεωρούνται τέχνη…»

Yorg: «Οι λόγοι για να κάνει κάποιος ένα tattoo είναι πάντα προσωπικοι, ιδιαίτεροι και σχεδόν ποτέ ίδιοι με ενός άλλου. Όταν έρχονται να διαλέξουν ένα σχέδιο μπορεί να έχουν στο μυαλό τους μία λέξη ή φράση, μία ανάμνηση, μία εικόνα αγαπημένου προσώπου κλπ. Όλοι ξεκινάνε κάπως και ή μένουν εκεί ή αργότερα τους κερδίζει η τέχνη του tattoo. Έτσι λοιπόν κανένα κλασικό εργαστήριo tattoo, όχι μόνο στην Ελλάδα άλλα και έξω, δεν έχει ένα είδος κόσμου. Έχω πελάτη καθηγητή που έχει κάνει όλο του το σώμα, όπως και πιτσιρικά 23 χρονών με μεγάλα τατουάζ. Και στους δύο τα σχέδια είναι σχεδόν κρυφά. Είναι για αυτούς. Η σχέση που αναπτύσσει ο καλλιτέχνης tattoo με τον πελάτη είναι και αυτή ιδιαίτερη αφού όταν μιλάμε για μεγάλης επιφάνειας tattoo (μιας και εγώ μόνο τέτοια κάνω) τα ραντεβού είναι πολλά και πολύωρα. Υπάρχει περίπτωση να βλέπεις τον άλλο 3 και 4 φορές το μήνα από ένα τετράωρο (ούτε τους φίλους του δεν βλέπει τόσο) γυμνό, να περνάει μια δοκιμασία με πόνο (πάντα υπάρχει), κακάδια, επούλωση κ.ο.κ. Υπάρχει λοιπόν ένα δέσιμο που σε σημαδεύει ίσως και όσο το tattoo.»

Undo

Πηνελόπη Παπαδοπούλου, πλαστικός χειρουργός«H αφαίρεση ενός τατουάζ γίνεται με laser ή με χειρουργική επέμβαση. Το μέγεθος και τα χρώματα του τατουάζ παίζουν ρόλο στον τρόπο και την αποτελεσματικότητα της μεθόδου αφαίρεσης. Όσο πιο μεγάλο και πιο πολύχρωμο είναι τόσο πιο δύσκολα βγαίνει. Το laser προκαλεί σταδιακή αποβολή της χρωστικής από το δέρμα με τη μορφή κρούστας. Χρειάζονται συνήθως αρκετές συνεδρίες (5-10) που γίνονται ανά μήνα περίπου. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το μέγεθός του, από το βάθος και κυρίως από το είδος του χρώματος. Πιο εύκολα βγαίνει το μαυρο χρώμα από το κόκκινο ή το κίτρινο. Η διαδικασία γίνεται με ειδικό μηχάνημα και από έμπειρο γιατρό. Συνήθως δεν αφήνει σημάδια αλλά η αφαίρεση μπορεί να μην είναι ολική και να παραμείνει μια μικρή σκιά από το τατουάζ. Αν το μέγεθος είναι μικρό, γίνεται χειρουργική αφαίρεση του χρωματισμένου δέρματος και άμεση συρραφή αφήνοντας ένα μικρό σημάδι. Όταν το μέγεθος του τατουάζ είναι μεγαλύτερο χρειάζονται μεγαλύτερες και περισσότερες χειρουργικές επεμβάσεις για την τελική του αφαίρεση.», Παπαδοπούλου Πηνελόπη, Πλαστικός χειρουργός (Συνεργάτης «Κυανού Σταυρού» και «Laser Care»)

Απόψεις

Στέλλα ΚατσιβέληΣτέλλα Κατσιβέλη, φοιτήτρια

Δεν είμαι αρνητική όσον αφορά στα tattoo, μου αρέσουν αλλά… να τα βλέπω στους άλλους μόνο. Προσωπικά, δε θα έκανα γιατί φοβάμαι μήπως το μετανιώσω. Αν κάποια στιγμή… έπαιρνα τη μεγάλη απόφαση, θα προτιμούσα κάτι απλό και διακριτικό σε κάποιο σημείο του σώματος στο οποίο δε θα ήταν εμφανές. Γενικά θεωρώ ότι όσοι γεμίζουν το σώμα τους με tattoo, το κάνουν είτε γιατί θέλουν να τραβήξουν την προσοχή των άλλων και κάπως έτσι γίνονται και θύματα της μόδας ή γιατί το αντιμετωπίζουν ως τέχνη.

Σωτήρης ΚαραγιάννηςΣωτήρης Καραγιάννης, οινολόγος

Πάντα μου άρεσε η τέχνη που αντιπροσωπεύει το τατουάζ. Τη θεωρώ ζωγραφική με δυσκολίες και έργα μοναδικά. Όταν γνώρισα τον Yorg είδα δουλεία του και μου άρεσε πολύ. Είναι καλός ζωγράφος και αυτό φαίνεται στα σχέδια του. Τον εμπιστεύτηκα και σήμερα «φοράω» δύο μανίκια με την υπογραφή του.

Λευτέρης ΤζελέπηςΛευτέρης Τζελέπης, επιπλοποιός & ιδιοκτήτης bar

Όλα ξεκίνησαν πριν πολλά χρόνια που είδα κάποιους ιθαγενείς που έκαναν ταττου με κάρβουνο και ένα λεπίδι. Έτσι και εγώ πήρα ένα πενάκι και έκανα το πρώτο γράμμα μιας λέξης. Πέρασαν αρκετά χρόνια μέχρι να αποφασίσω να κάνω ταττου και αποφάσισα να κάνω κάτι που θα ήθελα να θυμάμαι για πάντα, κάτι που να μου θυμίζει μια στιγμή που έζησα. Έτσι αποφάσισα να κάνω δυο δελφίνια. Το θέμα ήταν να βρω το σχέδιο μετά να αποφασίσω σε ποιό σημείο θα το κάνω αλλά και σε ποιο studio θα το κάνω. Ερωτήματα που άλλαζαν συνέχεια μέχρι να καταλήξω. Το βασικό για μένα είναι ότι το ταττου είναι μια μορφή τέχνης.

Μοιραστείτε:  

Tags: