Viva el horror español!

Οι Ισπανοί κινηματογραφιστές είναι πικραμένη ιστορία και αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία δημιουργών στον ευρωπαϊκό χώρο. Αρχικά δυσκολεύτηκαν να επιβάλουν την παρουσία τους, όχι τόσο λόγω έλλειψης ικανοτήτων, ή συγκέντρωσης ταλέντου, αλλά συχνά εξαιτίας εξωγενών παραγόντων που δρούσαν ως αναστολείς, όπως π.χ. ιστορικοπολιτικά πισωγυρίσματα, πενιχρά οικονομικά μέσα, δυσπιστία χορηγών, αποστασιοποίηση ευρωπαϊκού κοινού έναντι ισπανικής γλώσσας πριν το 80’ (μην κοιτάτε τώρα που έγινε μόδα) και πάει λέγοντας.

Viva el horror español!Από τη δεκαετία του ’50 και μετά, πολύ δειλά στην αρχή και εν συνεχεία περισσότερο διεκδικητικά, ταινίες που τώρα πια θεωρούνται κλασσικές, (όχι απαραιτήτως στην κατηγορία που εξετάζουμε εδώ) έκαναν την εμφάνιση τους και στο ευρύτερο κοινό, κερδίζοντας την προσοχή του σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ. Τα φιλμ: Bienvenida Mr. Marshal/Καλώς Ήρθατε Κε Μάρσαλ (Luis Garcia Berlanga, 1953), Viridiana (Luis Bunuel, 1961) και El Espiritu de la Colmena/Το Πνεύμα της Σφηκοφωλιάς (Victor Erice, 1973), εκ των οποίων το τελευταίο αποτελεί και προάγγελο της επακόλουθης μαεστρίας στη σκηνοθεσία τρόμου που χαρακτήρισε το σύγχρονο ισπανικό σινεμά, είναι τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα, θα μπορούσε κανείς να πει, της «γένεσης» μιας νέας φιλμογραφικής δύναμης στον ευρωπαϊκό χώρο. Σκοτεινής, εσωτερικής, συχνά ωμής δύναμης, άλλοτε ακόμα και αποκρουστικής για πολλούς, που εδραίωσε την παρουσία της τόσο πολύ στο συγκεκριμένο είδος, ώστε να προκαλέσει το ενδιαφέρον αμερικανικών παραγωγών στα πλαίσια των remake.
Προχωρώντας όλο και περισσότερο στο συγκεκριμένο είδος και εστιάζοντας κυρίως στο σύγχρονο κομμάτι του, ώστε να διευκολυνθεί τόσο η μνήμη σας όσο και η πρόσβαση σας στα εν λόγω φιλμ, σας παρουσιάζουμε μια λίστα δημιουργιών που άφησαν το στίγμα τους, τόσο από άποψη σεναρίου, αλλά κυρίως εξαιτίας της σκηνοθετικής δεινότητας που τα χαρακτήρισε και, για να το κάνουμε και πιο «λιανά» από το μέγεθος του τρόμου και της φρίκης που απελευθέρωσαν μαζί με τόνους αδρεναλίνης, κορτιζόλης και λοιπόν χημικών κατά την προβολή τους.

Κατά τη γνώμη μας, οι Ισπανοί κερδίζουν στα εξής βασικά επίπεδα:

  • Παντελής έλλειψη ταμπού. Βασικό. Δε θα διστάσουν να εισβάλουν σε βρώμικους συνδυασμούς βίτσιου, αρρωστημένου ψυχισμού και ωμού τρόμου. Ούτε σε splater πινελιές, “τόσο- όσο” ώστε να σοκάρουν γρήγορα και ύπουλα χωρίς να αγγίξουν το cult.
  • Αμεσότητα και ωμότητα σεναρίου. Κοφτοί, εύστοχοι διάλογοι, έντονες περιγραφές/ αναδρομές, αποφυγή πλατειασμών, δράμα σε σωστή δόση. Συχνά, σου επιβάλλουν το συναίσθημα πριν προλάβεις να επεξεργαστείς την εισερχόμενη πληροφορία. Σε καθηλώνουν.
  • Απίστευτη τεχνολογική βελτίωση των μέσων κινηματογράφησης, επεξεργασίας εικόνας, φωτογραφίας, μοντάζ. Στοχευμένη επένδυση στην τελειοποίηση των special effect (στο μέτρο του δυνατού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και με μέγα μετρ τον Guillermo Del Toro).
  • Εμμονή σε θέματα που πονάνε ακόμα τον ισπανικό λαό, όπως π.χ. ο ισπανικός Εμφύλιος, ενταγμένα και τροποποιημένα με τρόπο που δεν καταντούν σε καμία περίπτωση γραφικά, αλλά επιδρούν τουλάχιστον γοητευτικά στον υποψιασμένο θεατή, δίνοντας του την ευκαιρία να κρυφοκοιτάξει στον ψυχισμό ενός λαού που υπέφερε πολλά και επουλώνει σταδιακά τις πληγές του.
  • Μαυρίλα. Ναι, η γνωστή, παχιά, αγαπημένη μαυρίλα. Δεν ενδιαφέρονται ιδιαιτέρως για Happy Ending. Συχνά δε, όσο πιο διαλυμένο καταλήγει το σύμπαν όλο στο τέλος, τόσο πιο ευχαριστημένος δείχνει να είναι ο σκηνοθέτης. Ακόμα και αν κάτι πάει καλά, θα έχει γίνει με τόσες απώλειες που θα σε στοιχειώνουν κανά δι-βδόμαδο.

Συνεχίζουμε, λοιπόν, με την προαναφερόμενη ενδεικτική λίστα, χωρίς αυτό φυσικά να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και άλλες, ίσως λιγότερο προβεβλημένες -ή περισσότερο άρρωστες/ακατάληλες για το παρόν αφιέρωμα, έρχεται και Πάσχα- ταινίες του είδους. Πρόκειται για φιλμ τρόμου, ή ηρωικής φαντασίας τρόμου της τελευταίας δεκαετίας, οι οποίες έκαναν αίσθηση και τις αγαπήσαμε πολύ. Enjoy. 😉

InsensiblesInsensibles [Μέσα από τα μάτια τους], Juan Carlos Medina (2012)

Flash back, λίγο πριν τον Ισπανικό εμφύλιο, επαρχιακό σανατόριο φιλοξενεί μετά από απάνθρωπη απόφαση περί τα 30 ψυχικά υγιέστατα παιδιά, τα οποία παρουσιάζουν μια γονιδιακή μετάλλαξη και η οποία τα καθιστά ανίκανα να αισθανθούν πόνο. Σύγχρονη Μαδρίτη. Ένας επιτυχημένος εργασιομανής χειρουργός φθείρει εαυτόν αποφεύγοντας την πραγματική ζωή μέσω εργασιακής υπερκόπωσης. Σε ταξίδι με την πανέμορφη εγκυμονούσα σύζυγό του, αποκοιμιέται και χάνει τον έλεγχο του οχήματος. Η γυναίκα σκοτώνεται, γλυτώνει το παιδί και ο ίδιος ανακαλύπτει ότι έχει σπάνια μορφή καρκίνου που απαιτεί μεταμόσχευση από άτομα παρόμοιου γονιδιώματος. Ερχόμενος σε επαφή με τους, απομονωμένους σε μια επαρχία της χώρας, γονείς του, ο ήρωας αντιλαμβάνεται το βάρος ενός αλλόκοτου παρελθόντος που τον αφορά, ενώ ήδη ο θεατής έχει αρχίσει να συνδυάζει δεδομένα και να οδηγείται βίαια στην κλιμάκωση του μυστηρίου, με τη διαφορά ότι αδυνατεί να προσεγγίσει το τέλος με το οποίο θα έρθει αντιμέτωπος στη λήξη του φιλμ. Οικογενειακά μυστικά, εγκλήματα εμφυλίου πολέμου, σκοταδισμός του παρελθόντος που στοιχειώνει το παρόν και μια «σύνδεση» χαρακτήρων που σοκάρει, συνδυασμένη με την απαραίτητη ωμότητα στην οποία είναι μάστορες οι Ισπανοί, συνθέτουν ένα καθηλωτικό δράμα τρόμου που ξυπνάει μνήμες και δίνει δουλειά για σκέψη.
Από τα πιο καινούρια, έντονο, βαρύ, υπερβολικό στη δραματικότητα των ηθοποιών, αλλά αξιοπρόσεκτο φιλμ που δεν ξεχνιέται κι εύκολα. Σου μαυρίζει λίγο το συκώτι αλλά και αυτό τέχνη είναι!

Balada triste de trompetaBalada triste de trompeta [Η τελευταία ακροβάτης της Μαδρίτης], Alex de la Iglesia (2011)

Τι να πρωτοπείς γι αυτό το φιλμ; Σενάριο ατόφιας παρακμής, στιλιζαρισμένης, συνειδητής, σχεδόν αυτάρεσκης. Καστ με ερμηνείες τόσο αδρές που νομίζεις ότι από την ένταση που ξεστομίζονται τα λόγια, με βλέμμα straight στην οθόνη, υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες να σου ‘ ρθει καμια «ανάποδη» στο πρόσωπο. Σκηνοθεσία γρήγορη, βίαιη, όσο βίαιο το story και σκηνικά/ φωτογραφία που πετυχαίνουν τόσο τη χρονική εναλλαγή μεταξύ ’70s και (πάλι) ισπανικού εμφυλίου, όσο και την απεικόνιση της μετάβασης της φρίκης του πολέμου στη φρίκη της ανέχειας και ψυχικής παρακμής στη μεταπολεμική, υποτιθέμενη γη της επαγγελίας της ελεύθερης Ισπανίας.
Πραγματικά, επειδή λίγος κόσμος έχει ανακαλύψει αυτό το διαμάντι, καθώς δε δέχτηκε κ την καλύτερη μεταχείρηση από promotion και εταιρίες διανομής, οποιαδήποτε ανάλυση εμπεριέχει κίνδυνο spoiler και δε θα επιθυμούσαμε σε καμία των περιπτώσεων να σας το χαλάσουμε. Η ιστορία είναι πολυεπίπεδη και εστιάζει σε ένα θίασο/καραβάνι/τσίρκο που ξεκινάει μια τραγική βεντέτα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, μεταβαίνει εξελισσόμενη στα ’70s και λύεται με το δραματικότερο τρόπο μέσω κάποιων που δεν ξέχασαν ποτέ τις φρικιαστικές πρώτες σκηνές του palliacho με τη ματσέττα.
Όσον αφορά το σενάριο σταματάμε εδώ. Απίστευτο tip αποτελούν οι εκπληκτικές ερμηνείες των δυο βασικών πρωταγωνιστών, οι οποίοι και είναι επάξια το νέο καμάρι της ισπανικής δραματικής τέχνης.

El laberinto del FaunoEl laberinto del fauno [Ο λαβύρινθος του Πάνα], Guillermo del Toro (2006)

Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες, του ήδη καταξιωμένου στους κύκλους της Ηρωικής Φαντασίας Guillermo del Toro, και φυσικά για ένα από τα πιο σαρωτικά σε εισπράξεις φιλμ του σύγχρονου ισπανικού κινηματογράφου. Η ιδιαιτερότητα αυτής της δημιουργίας έγκειται στο γεγονός ότι παρότι ανήκει στην κατηγορία της ηρωικής φαντασίας, δεν αρκείται σε εύπεπτο σενάριο δίνοντας τόσο ιστορικό βάθος, όσο και βαρύτητα στις ερμηνείες των ηθοποιών, ενώ ταυτόχρονα επενδύει τόσο λεπτομερώς (..και euroμερώς$$$) στη δημιουργία πανάκριβων special effect, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει μερικούς από τους πιο πειστικά απόκοσμους χαρακτήρες στην ιστορία του κινηματογράφου (όπως π.χ. Ο Πάνας και το Μυθικό «κυκλώπειο» τέρας/ paleman). Φυσικά δε θα περιμέναμε ποτέ λιγότερα από το σκηνοθέτη του Hellboy, αλλά και του The Book Of Life -δύο μόνο ενδεικτικές ταινίες της απίστευτης ικανότητας του να σκηνοθετεί απόκοσμα τοπία και χαρακτήρες, τόσο στο πλαίσιο της φαντασίας, ή των ταινιών τρόμου, όσο και στο βαρύ δράμα.
Για όσους λοιπόν δεν έχετε δει το «Λαβύρινθο Του Πάνα», πρόκειται για την ιστορία μιας μαγικής μετάβασης ενός κοριτσιού στην ενηλικίωση (ή και όχι, καλύτερα αυτό να το ανακαλύψετε μόνοι σας) μέσω της διαφυγής της σε ένα κόσμο φαντασίας που ποτέ δε θα μάθουμε αν πρόκειται για δημιούργημα του μυαλού της, ή για ένα απόκοσμο παράλληλο σύμπαν που –όσο παράδοξο κι αν ακούγεται- αποτέλεσε τη γλυκιά απόδραση της από τη σκληρή πραγματικότητα του φασιστοειδούς πατριού της κατά τη διάρκεια (και πάλι) του εμφυλίου. {Οι Ισπανοί είναι ακόμα βαθειά πληγωμένοι από τη δικτατορία του Φράνκο και τον εθνικό σπαραγμό του εμφυλίου και αυτό φαίνεται συχνά και σχεδόν συγκινητικά σε πολλές από τις εκφράσεις της τέχνης τους, όχι αποκλειστικά στον κινηματογράφο. Η μετάνοια τους για τα εγκλήματα ομοαιμάτων που στιγμάτισαν τη μνήμη τους είναι αφοπλιστικά -τουλάχιστον κατά τη γνώμη μας- ειλικρινής και ταυτόχρονα μοναδική πηγή έμπνευσης}. Κλείνοντας αυτή την παρενθετική διαπίστωση, θα ήταν παράλειψη αν δεν αναφερόμασταν και στο ουσιαστικό μέγεθος (σε μια υποτιθέμενη κλίμακα τρόμου) στο οποίο επίσης κερδίζει πόντους το φιλμ μιας και δεν υπάρχει περίπτωση να μην παραλύσετε (τουλάχιστον) με το ξύπνημα του τέρατος της τραπεζαρίας… (αποφύγετε τα υγρά). Ταινία σχεδόν μαγική, που σε κάνει τελικά να αναρωτιέσαι ποια «φρίκη» είναι προτιμότερη..η μυθική, ή η ανθρώπινη;

Los ojos de JuliaLos ojos de Julia [Τα μάτια της Julia], Guillem Morales (2010)

Ναι, φυσικά ο Μοράλλες αλλά στο συγκεκριμένο φιλμ έχουν βάλει σκηνοθετικά το χέρι τους ο Del Toro και οι δημιουργοί του El Orfanato φτιάχνοντας ένα μοντέρνο και ταυτόχρονα old school θρίλερ, με στοιχεία κλασικού σασπένς, συνδυασμένα με μαεστρικό μοντάζ και αρκετή ατμοσφαιρικότητα. Οι σκηνοθέτες «παίζουν» τόσο με το μυαλό της ηρωίδας και του θεατή, όσο και με τη φωτεινότητα και τη φωτογραφία φροντίζοντας να κάνουν αισθητό το δράμα της σταδιακής απώλειας όρασης που βιώνει η ηθοποιός, σε συνδυασμό με την υποψία μιας περίεργης οντότητας που μένει να αποκαλυφθεί αν τελικά πρόκειται για κάτι όντως απόκοσμο, ή ..μήπως όχι; (spoiler alert!)
Δυνατό θρίλερ, χωρίς το βάθος σεναρίου των προηγούμενων, αρτιότατο όμως, καθώς κάθε είδος αξίζει το χώρο του, και φυσικά αποδοτικότατο στην κάλυψη των αναγκών σας για λίγη ένταση, αδρεναλίνη και ζόρι, βρε αδελφέ, στον αντίποδα του Sex and the City!

El orfanatoEl orfanato [Το ορφανοτροφείο], J. A. Bayona (2007)

Ατμοσφαιρικό, αργό με αιτία, καλοστημένο μεταφυσικό θρίλερ, εστιασμένο στον κόσμο των πνευμάτων και στα μικρά ανθρώπινα εγκλήματα. Η πορεία μιας πανέμορφης, βασανισμένης μητέρας από την απόκτηση του πολυπόθητου αγοριού της ως την απώλεια, την τρέλα, την επαφή με την «άλλη πλευρά» του κόσμου των χαμένων ψυχών και την αποκάλυψη ενός διπλού τραγικού μυστικού που φωτίζει ένα έγκλημα του παρελθόντος και ένα τραγικό, δικό της λάθος. Επαναλαμβάνουμε: α-πι-στευ-τα ατμοσφαιρικό, τρομακτικό χωρίς τη συμβολή ειδικών εφέ (μια άλλη μορφή μαεστρίας και αυτή), heart-braking ερμηνεία της πρωταγωνίστριας και ένα τέλος που θα το κουβαλάτε κάνα – δυο μέρες ως εικόνα. Εξαιρετική ταινία στο είδος της.

Don't Be Afraid of the DarkDon’t Be Afraid of the Dark [Μη φοβάσαι το σκοτάδι], Matthew Robbins & Guillermo del Toro (2011)

Κι όμως, η Katie Homes έπαιξε και σε κάτι της προκοπής -και πραγματικά, θα πρέπει να παραδεχτεί κανείς την άψογη επιλογή της μικρής που ενσάρκωσε την κόρη της, η οποία πέραν του ότι είναι αδιαμφισβήτητο ταλεντάκι, είναι τόσο μα τόσο κατάλληλη για horror film/σχεδόν αμφιταλαντεύεσαι αν θα προτιμούσες να την πάρουν τα τέρατα, ή όχι (μην το γελάτε, επιτυχία και αυτό!)… Και ναι, υπάρχουν τέρατα, αλλά πριν βιαστείτε να κρίνετε, σας υπενθυμίζουμε την υπογραφή του μετρ Ντελ Τόρο και σας προτρέπουμε να δείτε το trailer, το οποίο είναι από τα πιο εκνευριστικά τρομακτικά trailer που έχετε δει. Η μετακόμιση λοιπόν στο νέο -αλλά στοιχειωμένο guaranteed- σπίτι της μικρής με τη μητέρα της, συνοδεύεται από σταδιακό αλαφροϊσκιωμα της κόρης, η οποία πιάνει φιλίες με -ομολογουμένως- τρομακτικά πλάσματα που ζουν στα έγκατα του σπιτιού και θέλουν κατά πάσα πιθανότητα τη μάνα νεκρή και τη μικρή δικιά τους. Μπορεί να φαίνεται μια πολυπαιγμένη ιστορία, το μυστικό όπως πάντα βρίσκεται στη σκηνοθεσία (που αποτελεί εγγύηση για να δει κανείς οποιοδήποτε έργο του Τόρο), στις ερμηνείες (τουλάχιστον της μικρής είναι πολύ καλή) και φυσικά στον προϋπολογισμό που εδώ είναι αμερικανικός και αδρός.
Ωραία επιλογή, δεν υπόσχεται παραπάνω από όσα δίνει -άρα και αξιοπρεπής απέναντι στο θεατή- καλύπτει την ανάγκη για τρόμο και σασπένς, χορταίνει το μάτι από το μάστορα που δεν κρύβουμε πως ό,τι πιάσει στο χέρι του το μεταμορφώνει και βλέπουμε την Κεητι την Χόλμς να υποφέρει πολύ-πολύ όμως (σατανικό γέλιο του τρελού).

RecRec & Rec 2, Jaume Balaguer & Paco Plaza (2007)

Όταν πρωτοπροβλήθηκε το φιλμ αυτό είχε προκαλέσει τέτοια αίσθηση που ακόμα και το πιο mainstream κοινό αποφάσισε να ρισκάρει να το δει. Πρόκειται για τις σπάνιες περιπτώσεις low budget παραγωγής τρόμου, με τόσο μόνιμο αντίκτυπο και δίψα του κοινού για sequel που κάνει φιλμ όπως το Blair Witch Project να φαίνονται τουλάχιστον κακόγουστες φάρσες. Ταυτόχρονα, πρόκειται για σπάνια περίπτωση ταινίας τρόμου με τέτοια έκταση εικόνων φρίκης που προσπέρασαν το φράγμα του σινεφίλ κοινού και σάρωσαν γενικώς (παρόμοια περίπτωση το αμερικάνικο “Saw”).
Μία νεαρή, ατρόμητη ρεπόρτερ ακολουθεί σε μια κάλυψη ρουτίνας ένα συνεργείο διάσωσης που δέχτηκε μία κλήση –επίσης φαινομενικά ρουτίνας- για εγκλωβισμό σε χώρο πολυκατοικίας. Επιμένοντας να ακολουθήσει την αποστολή στο εσωτερικό του κτηρίου, όχι απλά έρχεται αντιμέτωπη με το φρικιαστικό μυστικό που κρύβεται πίσω από τον εγκλωβισμό των ενοίκων, αλλά προχωράει υποκινούμενη από την αχόρταγη εργασιακή της διαστροφή και στην παραλυτικά τρομακτική «ρίζα» του κακού. Αν σκεφτεί κανείς ότι το εν λόγω φιλμ γυρίστηκε το 2007, με υπερβολικά χαμηλό προϋπολογισμό και σχεδόν μονοκάμερα -όπως επίσης και ότι το καστ περιλάμβανε πρωτοεμφανιζόμενους, πανάγνωστους, αλλά ταλαντούχους ηθοποιούς- καταλαβαίνει το μέγεθος της επιτυχίας του. Παρότι ακολούθησαν αντιγραφές , το REC ήταν από τα ελάχιστα του είδους που βραβεύτηκε στη Βενετία.

MamaMama, Andrés Muschietti & Guillermo del Toro (2013)

Ισπανοκαναδική παραγωγή, με το «χεράκι» του Del Toro, γεγονός που προσθέτει κύρος και μοναδικά ειδικά εφέ. Βεβαίως και το σενάριο είναι αξιολογότατο από μόνο του, πράγμα που καθιστά το συνδυασμό πολύ δυνατό. Βέβαια, η προσωπική μας άποψη είναι ότι τέτοιου είδους, σκοτεινές εκ φύσεως (π.χ. βασισμένες σε αστικούς θρύλους) ιστορίες, καλό θα ήταν να άφηναν ανέπαφη τη «μητρική» γλώσσα προέλευσης και ακόμα και αν έχει πέσει δολαριάκι στην παραγωγή, να μην υποκύπτουν οι δημιουργοί σε αμερικάνικο cast.
Πέραν αυτού όμως, πρόκειται για μια αρτιότατη δουλειά, ατμοσφαιρική, με δυνατά special effect και σενάριο. Μετά τον ξαφνικό θάνατο του δίδυμου αδελφού του πρωταγωνιστή, οι δυο κορούλες του εξαφανίζονται σε ένα hardcore δάσος και δεν τις βρίσκει άνθρωπος. Ξαφνικά, μετά από χρόνια, τα παιδιά εντοπίζονται, παραδόξως ζωντανά, σε ζωώδεις συνθήκες και σε ακόμα πιο ζωώδη κατάσταση. Η επιστήμη σηκώνει τουλάχιστον για το ένα παιδί τα χέρια ψηλά και ο (sexy) θείος καλείται να αναλάβει την κηδεμονία, παρότι ελαφρώς παρτάλι. Η δε φιλενάς, παρτάλι *2, παρουσιάζει μια συγκρουσιακή σχέση με τα παιδιά λόγω παντελούς απουσίας μητρικού φίλτρου, πράγμα που θα αποτελέσει το κλειδί όμως για να αποκαλυφθεί ένα σκοτεινό μυστικό σχετικά με τα παιδιά αυτά -μυστικό το οποίο θα οδηγήσει σε μια απίστευτη κορύφωση της ταινίας. Αν και σε κάποια σημεία χάνει την brutal γοητεία των ισπανικών φιλμ που σχολιάσαμε στην εισαγωγή και εμπλουτίζεται από κάποια αμερικάνικα κλισέ, το Mama αποτελεί μια καλή επιλογή που αξίζει το χρόνο σας.

Καλές Προβολές λοιπόν και… viva el horror español!

Μοιραστείτε:  

Tags: